ROZKŁAD ZAJĘĆ :
BOTANIKA OGÓLNA”
dla kierunku: biologia)
wykład - 30 godz.
ćwiczenia - 60 godz.
TEMATYKA WYKŁADÓW
1.
MORFOLOGIA KORZENIA I PĘDU
Budowa morfologiczna, zróżnicowanie i modyfikacje korzeni. Systemy korzeniowe, ich morfologia i pochodzenie. Budowa morfologiczna, zróżnicowanie oraz modyfikacje pędów nadziemnych i podziemnych. Budowa i rodzaje pączków. Morfologia łodyg i liści – charakterystyka i modyfikacje.
2.
MORFOLOGIA KWIATÓW
Części składowe kwiatu i rodzaje kwiatów. Wzór kwiatowy i narys. Budowa morfologiczna, zróżnicowanie oraz klasyfikacje kwiatostanów. Rozprzestrzenianie pyłku roślinnego.
3.
MORFOLOGIA OWOCÓW
Owoce właściwe i rzekome. Budowa morfologiczna, zróżnicowanie oraz klasyfikacje owoców i owocostanów. Rozsiewanie owoców i nasion.
4.
CYTOLOGIA
Ogólne wiadomości o komórce roślinnej. Klasyfikacja składników komórki roślinnej. Cytoplazma – budowa i skład chemiczny. Mikrotubule i mikrofilamenty a ruch cytoplazmy. Błony cytoplazmatyczne – rodzaje, struktura molekularna i funkcje.
5.
CYTOLOGIA – SKŁADNIKI PLAZMATYCZNE KOMÓRKI ROŚLINNEJ
Struktura i funkcje: retikulum endoplazmatyczne, aparat Golgiego, mitochondrium, peroksysomy, glikoksysomy, lizosomy. Przepływ błon. Skład chemiczny i rola rybosomów.
6.
CYTOLOGIA – SKŁADNIKI PLAZMATYCZNE KOMÓRKI ROŚLINNEJ CD.
Plastydy – skład chemiczny i powiązanie z funkcją. Występowanie, budowa i rola form plastydów (proplastydy, etioplasty, chloroplasty, leukoplasty i chromoplasty), ontogeneza plastydów. Jądro komórkowe – składniki, funkcje i podziały jądra (mitoza, mejoza). Cykl komórkowy – interfaza, kariokineza i cytokineza.
7.
CYTOLOGIA – NIEPLAZMATYCZNE SKŁADNIKI KOMÓRKI ROŚLINNEJ
Ściana komórkowa – skład chemiczny, tworzenie i wzrost ściany, jamki i modyfikacje ściany komórkowej. Wakuola i sok komórkowy – skład chemiczny soku wakuolarnego, powstawanie i funkcje wakuoli.
8.
Histologia – tkanki twórcze
Klasyfikacja tkanek roślinnych. Tkanki twórcze (merystemy) – pochodzenie, budowa, występowanie i znaczenie. Układ twórczy.
9.
HISTOLOGIA – TKANKI STAŁE
Tkanki okrywające pierwotne i wtórne – budowa, występowanie i funkcje. Tkanki miękiszowe – budowa, rodzaje, występowanie i znaczenie. Układy tkanek: fotosyntetyzujący, spichrzowy, chłonny, przewietrzający i okrywający.
10.
HISTOLOGIA – TKANKI STAŁE C.D.
Tkanki mechaniczne: kolenchyma i sklerenchyma – budowa, występowanie i rola. Tkanki przewodzące: floem i ksylem – budowa, występowanie i rola. Wiązki przewodzące. Tkanki wydzielnicze – budowa, występowanie i rola. Układy tkanek: mechaniczny, przewodzący i wydzielniczy.
11.
BUDOWA ANATOMICZNA ŁODYGI
Teoria stelarna. Budowa anatomiczna łodyg roślin jednoliściennych – plan bodowy łodyg i przyrost na grubość. Budowa pierwotna i wtórna łodyg zielnych i zdrewniałych roślin dwuliściennych. Budowa pnia roślin okrytonasiennych
i nagonasiennych.
12.
BUDOWA ANATOMICZNA LIŚCIA
Rozwój liści. Budowa anatomiczna liści roślin jedno- i dwuliściennych. Budowa igły sosny jako przykład liścia o cechach kseromorficznych. Rodzaje liści ze względu na pochodzenie i układ tkanek. Opadanie liści.
13.
BUDOWA ANATOMICZNA KORZENIA
Strefy morfologiczne korzenia. Budowa pierwotna korzeni roślin jedno- i dwuliściennych strefie włośnikowej. Przyrost korzenia na grubość – budowa wtórna w strefie wyrośniętej. Budowa korzeni spichrzowych.
14.
ROZMNAŻANIE WEGETATYWNE
ROZMNAŻANIE GENERATYWNE ROŚLIN NAGONASIENNYCH
Klasyfikacja i charakterystyka sposobów rozmnażania roślin. Przemiana pokoleń – cykle rozwojowe roślin. Rozmnażanie roślin nagonasiennych – budowa kwiatów, zapylenie, zapłodnienie i rozwój nasienia.
15.
ROZMNAŻANIE GENERATYWNE ROŚLIN OKRYTONASIENNYCH
Budowa pylnika i mikrosporogeneza. Budowa słupka i makrosporogeneza. Zapylenie i podwójne zapłodnienie. Powstawanie nasienia – kształtowanie się zarodka i rozwój bielma. Powstawanie i budowa owocu. Stan spoczynkowy i kiełkowanie nasion.
Ć W I C Z E N I A
Ćwiczenie 1
Temat: Budowa morfologiczna, zróżnicowanie oraz modyfikacje organów wegetatywnych roślin wyższych.
Zagadnienia do opanowania:
1. Korzeń – rodzaje korzeni, systemy korzeniowe. Strefy wyróżniane w młodym korzeniu: czapeczka, pramerystem, strefa wzrostu na długość, strefa różnicowania.
2. Pęd – pączki i rozgałęzienia pędów, rodzaje pędów.
3. Łodygi zielone i zdrewniałe.
4. Liść – budowa morfologiczna, rodzaje liści, części składowe liści, ulistnienie.
5. Korzeń – modyfikacja korzeni, ekologia systemu korzeniowego.
6. Pęd - formy pędów, modyfikacje pędów.
7. Modyfikacje liści.
Źródło: W. Szafer., S. Kulczyński, B. Pawłowski. Rośliny Polskie. Tom I. Warszawa 1986. PWN.
Szweykowska A., Szweykowski J. Botanika. Tom I. Warszawa 2001. PWN
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową morfologiczną oraz narysować:
1. System korzeniowy wiązkowy rośliny jednoliściennej.
2. System korzeniowy palowy wybranej rośliny dwuliściennej.
3. Pęd rośliny dwuliściennej.
4. Różne typy liści – wg kryterium: a) kształty blaszek liści pojedynczych; b) wcięcie blaszki liściowej; c) brzegi blaszek liściowych; d) liście pojedyncze i złożone.
5. Korzeń spichrzowy marchwi (Daucus carota).
6. Bulwa korzeniowa dalii (Dahlia sp.).
7. Bulwa pędowa ziemniaka (Solanum tuberosum) – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 253.
8. Cebula jadalna (Allium cepa) – przek. poprz.
Ćwiczenie 2
Temat: Budowa morfologiczna oraz zróżnicowanie kwiatów, kwiatostanów i owoców.
Zagadnienia do opanowania:
1. Części składowe kwiatu i ich rola.
2. Rozmieszczenie zalążków w zalążni.
3. Rodzaje kwiatów.
4. Typy kwiatostanów.
5. Rodzaje owoców i nasion .
6.Rozsiewanie owoców.
Źródło: W. Szafer., S. Kulczyński, B. Pawłowski. Rośliny Polskie. Tom I. Warszawa 1986. PWN.
Szweykowska A., Szweykowski J. Botanika. Tom I. Warszawa 2001. PWN
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową morfologiczną oraz narysować:
1. Elementy budowy kwiatu rośliny okrytozalążkowej (str. 319)
2. Schemat kwiatostanu groniastego – kłos złożony pszenicy (Triticum vulgare).
3. Schemat kwiatostanu groniastego – główka koniczyny (Trifolium sp.).
4. Schemat kwiatostanu wierzchotkowego – sierpik niezapominajki (Myosotis sp.), wachlarzyk kosaćca (Iris sp.), skrętek żywokostu (Symphytum sp.) – rys. do wyboru.
5. Zapoznać się z budową morfologiczną i narysować schemat owocu szupinkowego jabłka (Malus sp.) na przekroju poprzecznym i podłużnym (str. 227).
6. Schemat pestkowca śliwy (Prunus sp.) – na przek. podł.
7. Schemat jagodokształtnego owocu ogórka (Cucumis sativa) na przekroju poprzecznym.
Ćwiczenie 3
Temat: Struktura komórki, żywe składniki komórki – protoplasty. Plastydy i substancje ergastyczne komórki roślinnej.
Zagadnienia do opanowania:
1. Budowa i zasada działania mikroskopu świetlnego.
2. Protoplast:
-cytoplazma – skład chemiczny i właściwości fizyczne,
- budowa cytoplazmy i jej właściwości chemiczne,
- ruchy własne i indukowane (dinezy) cytoplazmy.
3. Budowa, rodzaje i rola plastydów.
4 .Substancje ergastyczne: skrobia, kryształy (druzy, rafidy, piasek krystaliczny, jedynce, styloidy, formy krzyżakowe), sok wakuolarny (komórkowy), ściana komórkowa i jej modyfikacje, tłuszcze i olejki eteryczne, krystaloidy białkowe.
Źródło: Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Szweykowska A., Szweykowski J. Botanika. Tom I. PWN. Warszawa 2001.
Młodzianowski F. Woźny A. Wykłady i Ćwiczenia z biologii komórki roślinnej. Wyd. Naukowe Uniw. Im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Poznań 1990.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Komórki skórki z łuski spichrzowej cebuli (Allium cepa) – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 24-25.
2. Plazmoliza i deplazmoliza w komórce skórki z łuski spichrzowej cebuli (Allium cepa),(10% r-r NaCl). – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 25-27.
3. Chloroplasty – skrobia asymilacyjna oraz zjawisko ruchu cyrkulacyjnego cytoplazmy w komórkach liścia moczarki kanadyjskiej (Elodea canadensis) – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 15-
Ćwiczenie 4
Temat: Plastydy i substancje ergastyczne komórki roślinnej – c.d.
Zagadnienia do opanowania:
1. Struktura, rodzaje i funkcje błon komórkowych. Transport czynny przez błony.
2. Aparat Golgiego (GA), retikulum endoplazmatyczne (ER), mikotubule, mikrofilamenty, rybosomy, peryksysomy, glikosysomy, lizosomy, sferosomy.
3. Symplast i apoplast.
Źródło: Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Szweykowska A., Szweykowski J. Botanika. Tom I. PWN. Warszawa 2001.
Młodzianowski F. Woźny A. Wykłady i Ćwiczenia z biologii komórki roślinnej. Wyd. Naukowe Uniw. Im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Poznań 1990.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Lukoplasty, rafidy i antocyjany w komórkach skórki liścia trzykrotki (Tradescantia sp.) – rys.
2. Skrobia zapasowa w komórkach miękiszu spichrzowego bulwy ziemniaka (Solanum tuberosum) – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 32-34.
3. Ziarna aleuronowe i ziarna skrobi zapasowej z bielma ziarniaka pszenicy (Triticum sp.) – rys.
4. Substancje zapasowe w nasionach słonecznika (Helianthus annuus) – obserwacja.
5. Proste kryształy szczawianu wapnia w łuskach okrywowych cebuli (Allium cepa) – rys.
6. Chromoplasty i druzy w komórkach miękiszowych owocu szupinkowego róży dzikiej (Rosa canina) – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 46-47.
Ćwiczenie 5
Temat: Proces kariokinezy. Tkanki twórcze. Tkanki stałe – okrywające.
SPRAWDZIAN I (Morfologia i cytologia).
Zagadnienia do opanowania:
Jądro komórkowe:
1. Budowa i funkcja jądra komórkowego. Rodzaje chromatyny. Budowa chromosomu metafazowego.
3. Cykl życiowy komórki roślinnej.
2. Podziały jądra - kariokineza somatyczna – mitoza
- kariokineza redukcyjna – mejoza
Tkanki twórcze:
1. Budowa komórek merystematycznych.
2.Typy merystemów:
- ze względu na pochodzenie – merystemy pierwotne (pramerystemy), merystemoidy;
- merystemy wtórne,
- w zależności od położenia w organizmie roślinnym,
- merystemy wierzchołkowe (pędu, korzenia) apikalne,
- merystemy boczne (kambium, felogen),
- merystemy wstawowe (interkalarne).
Źródło: Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Młodzianowski F. Woźny A. Wykłady i Ćwiczenia z biologii komórki roślinnej. Wyd. Naukowe Uniw. Im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Poznań 1990.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Mitoza w komórkach stożka cebuli (Allium cepa) – przek. podł. – rys. schematyczny – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 63-66.
2. Stożek wzrostu korzenia cebuli (Allium cepa) – przek. podł. – rys. – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 70-72.
3. Wierzchołek wzrostu pędu bobu (Faba vulgaris) – przek. podł. – rys. – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 73-74.
Ćwiczenie 6
Temat: Tkanki stałe - okrywające.
Zagadnienia do opanowania:
1. Tkanka pierwotna zewnętrzna
- epiderma i jej wytwory (włoski, aparaty szparkowe).
- ryzoderma,
- hipoderma,
- egzoderma.
2. Tkanka pierwotna wewnętrzna – entoderma (śródskórnia)
3. Tkanka wtórna wewnętrzna - peryderma głębinowa (martwica korkowa)
Źródło: Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Aparaty szparkowe z dolnej strony liścia trzykrotki (Tradescantia sp.) – rys.
2. Epiderma i aparaty szparkowe w liściu kosaćca (Iris pseudacorus) – przek. podł. i przek. poprz. - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 86-90 – obserwacja.
3. Epiderma z włoskami rozgałęzionymi liścia dziewanny (Verbascum sp.) – rys. - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 98
4. Przetchlinka w perydermie bzu czarnego (Sambucus nigra) – przek. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 103-106.
Ćwiczenie 7
Temat: Tkanki stałe - c. d. Tkanka miękiszowa i mechaniczna
Zagadnienia do opanowania:
Tkanka miękiszowa (parenchyma)
1.Podział parenchymy:
- ze względu na funkcje – miękisz: zasadniczy, asymilacyjny, spichrzowy, wodonośny, aerenchyma
- ze względu na kształt komórki – parenchyma: palisadowa, ramienisto-palisadowa, gąbczasta, gwiaździsta
- wg kryteriów topograficznych – parenchyma: kory pierwotnej, ksylemu i floemu, rdzenia
Tkanka mechaniczna:
- kolenchyma: kątowa, lukowa, płatowa
- sklerenchyma: włókna i komórki kamienne.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Miękisz asymilacyjny liścia jabłoni (Malus sp.)- przek. poprz.- rys.
2. Miękisz powietrzny łodygi wywłócznika (Myriophyllum sp.) lub grążela żółtego (Nuphar luteum) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 83-85.
3. Kolenchyma kątowa i lukowa w łodydze ziemniaka (Solanum tuberosum) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” – str. 110.
4. Kolenchyma płatowa w łodydze bzu czarnego (Sambucus nigra) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki”. Str. 110-111.
5. Włókna sklerenchymatyczne użytkowe w łodydze lnu (Linum usitatissimum) – obserwacja – Gorczyński T. „ Ćwiczenia z botaniki”. Str. 115-118.
6. Sklereidy w owocu gruszy (Pyrus sp.) preparat gnieciony – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” – str. 120-123.
Ćwiczenie 8
Temat: Tkanki stałe – c.d. Tkanka przewodząca.
Zagadnienia do opanowania:
1. Funkcje systemu przewodzącego.
2. Rozmieszczenie tkanek przewodzących.
3. Części składowe wiązki przewodzących:
- floem (łyko): komórki sitowe, rurki sitowe, komórki przyrurkowe, parenchyma łykowa, włókna łykowe
- ksylem (drewno): tracheidy (cewki), tracheje (człony naczyń), parenchyma drewna, włókna libriformu (włókna drzewne).
4. Typy wiązek przewodzących:
- w zależności od zdolności rozrastania się: wiązki otwarte, wiązki zamknięte,
- wg wzajemnego ułożenia drewna i łyka: wiązki proste, wiązki złożone, wiązki zredukowane,
- wg wzajemnego układu elementów przewodzących: kolateralne, bikolateralne, centryczne (hadrocentryczne i leptocentryczne), radialne.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Różne typy naczyń i rurki sitowe w łodydze dyni (Cucurbita pepo)- prz. podł. rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 128-133.
2. Wiązka przewodząca kolateralna zamknięta w łodydze kukurydzy (Zea mays) – przek. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 113-135.
3. Wiązka kolateralna w łodydze kokornaku (Aristolochia sp.) – przek. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 136 – 137.
4. Wiązka przewodząca bikolateralna w łodydze dyni (Cucurbita pepo) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 138-139.
5. Wiązka przewodząca zredukowana u roślin wodnych na przykładzie grążela żółtego (Nuphar luteum) – prz. poprz. – obserwacja.
Ćwiczenie 9
Temat: Pierwotna i wtórna budowa anatomiczna korzeni. SPRAWDZIAN II (Tkanki).
Zagadnienia do opanowania:
1. Budowa anatomiczna stożka wzrostu korzenia. Teoria histegenów.
2. Budowa pierwotna korzenia – ryzoderma, kora pierwotna, endoderma (endoderma pierwotna, wtórna, trzeciorzędowa), perycykl, wiązki przewodzące.
3. Budowa wtórna korzenia - przyrost w walcu osiowym, zmiany w korze pierwotnej.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Budowa pierwotna korzenia bobu (Faba vulgaris) – przek. poprz. – rys. schematyczno – anatomiczny. E. Malinowski „Anatomia roślin” str. 284.
2. Zapoznać się z budową pierwotną korzenia kosaćca (Iris pseudacorus) w strefie chłonnej - przek. poprz. – rys. schematyczno – anatomiczny. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 169.
3. Zaobserwować i narysować schemat budowy anatomicznej korzenia spichrzowego marchwi (Daucus carota). – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 176-177.
4. Budowa wtórna korzenia spichrzowego buraka ćwikłowego (Beta sp.) – prz. poprz. – rys. schematyczny. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 177.
Ćwiczenie 10
Temat: Pierwotna budowa anatomiczna pędu.
Zagadnienia do opanowania:
1. Anatomia łodygi pierwotnej.
2. Pochodzenie i różnicowanie się tkanek pierwotnych w łodydze.
3. Ułożenie tkanek w łodydze w budowie pierwotnej.
4. Pierwotny przyrost łodygi na grubość.
5. Strefa przejściowa pomiędzy łodygą a korzeniem.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną i narysować lub zaobserwować:
1. Łodyga dyni (Cucurbita pepo) – przek. poprz. - rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 128-129.
2. Łodyga jasnoty białej (Lamium album) przek. poprz. - obserwacja.
3. Łodyga kukurydzy (Zea mays) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 142-143.
4. Kłącze konwalii majowej (Convallaria majalis) – przek. poprz. – obserwacja. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 139-140.
5. Budowa pierwotna łodygi kokornaku zwyczajnego (Aristolochia sp.) – przek. poprz. – rys. schematyczno-anatomiczny. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 137.
Ćwiczenie 11
Temat: Wtórna budowa anatomiczna pędu roślin okrytozalążkowych.
Zagadnienia do opanowania:
1. Wtórny przyrost na grubości roślin dwuliściennych:
- główne typy przyrostu na grubości w zależności od sposobu powstawania walca kambialnego – typ: Tilia, Aristolochia, Helianthus.
- wtórny ksylem i floem.
- zmiany dylatacyjne w korze pierwotnej spowodowane wtórnym przyrostem na grubość.
2. Wtórny przyrost na grubość roślin jednoliściennych.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową i narysować lub zaobserwować.
1. Wczesna budowa wtórna słonecznika (Helianthus sp.) – przek. poprz. – rys. schematyczny.
2. Budowa wtórna łodygi kokornaku zwyczajnego (Aristolochia sp.) – prz. poprz.- rys. schematyczny. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 154-156.
3. Budowa wtórna gałązki lipy (Tilia sp.) – przek. poprz. – rys. schematyczny – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 163-164.
4. Budowa łyka wtórnego lipy – przek. poprz. rys. anatomiczny - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 166-167.
Ćwiczenie 12
Temat: Wtórna budowa anatomiczna pędu roślin nagozalążkowych.
Zagadnienia do opanowania:
1. Budowa drewna wtórnego roślin nagozalążkowych.
2. Budowa łyka wtórnego roślin nagozalążkowych.
3. Wtórne promienie rdzeniowe.
4. Przewody żywiczne w budowie wtórnej pędu.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną i narysować lub zaobserwować:
1. Budowa wtórna pędu sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) – przek. poprz. rys. schematyczno - anatomiczny. J. Jasnowska; M. Jasnowski; S. Friedrich; J. Radomski; W. Kowalski „Botanika”str.158-159.
2. Budowa drewna wczesnego i późnego sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) – rys. anatomiczny - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 160.
3. Przekrój podłużny promieniowy drewna wtórnego sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) – rys. schematyczno-anatomiczny - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 161-162.
4. Przekrój podłużny styczny drewna wtórnego sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) – obserwacja.
Ćwiczenie 13
Temat: Budowa anatomiczna liścia.
Zagadnienia do opanowania:
1. Pochodzenie liścia. Budowa anatomiczna blaszki liściowej:
a) epiderma – typ budowy aparatów szparkowych w zależności od kształtu komórek szparkowych, mechanizm działania aparatów szparkowych, komórki zawiasowe u traw,
b) parenchyma liścia – mezofil, chlorenchyma, c) wiązki przewodzące, d) tkanki wzmacniające.
3.Typy liści z anatomicznego punktu widzenia: licie unifacjalne i bifacjalne.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną i narysować lub zaobserwować:
1. Unerwienie liścia – rys (dichotomiczne, równoległe, siateczkowe) – rys. schematyczny.
2. Liść kosaćca (Iris pseudacorus) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 188.
3. Liść jabłoni (Malus sp.) – przek. poprz. przez nerw główny – rys. anatomiczny Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 318.
4. Budowa anatomiczna liścia roślin nagozalążkowych na przykładzie liścia sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) – prz. poprz. – rys. anatomiczny Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 182-183.
Ćwiczenie 14
Temat: Budowa kwiatu. SPRAWDZIAN III (Organografia i rozmnażanie roślin).
Zagadnienia do opanowania:
1. Budowa kwiatu nagozalążkowych na przykładzie sosny.
2. Budowa kwiatu okrytozalążkowych – okwiat (pojedynczy, zróżnicowany), pręcikowe, słupkowe.
3. Rodzaje zalążków zależności od ich kształtu: orto-, ana- kampylo- hemi- i anfitropowe
4. Makrosporogeneza i rozwój żeńskiego gametofitu u roślin nagozalążkowych i okrytozalążkowych.
5. Mikrosporogeneza i rozwój męskiego gametofitu u roślin nagozalążkowych i okrytozalążkowych.
6. Apomiksja: - partenogeneza i apogamia.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Malinowski E. Anatomia roślin. PWN. Warszawa 1987.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową morfologiczną i narysować:
1. Pylnik sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris)- przek. podł. – rys. schematyczny Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 306- 309.
2. Zalążek sosny zwyczajnej Pinus sylvestris)- rys. schematyczny Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 197-198.
3. Zalążnia tulipana (Tulipa sp.) – przek. poprz. – rys. schematczny Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 196.
4. Wewnętrzna budowa pylnika lilii (Lilium sp.) – przek. poprz. rys. anatomiczny – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 191- 192.
Ćwiczenie 15
Temat: Anatomia nasion.
Zagadnienia do opanowania:
1. Rozwój zarodka i bielma. Łupina nasienna.
2. Tkanki spichrzowe nasienia. Nasiona bezbielmowe, bielmowe i obielmowe.
4. Stan spoczynku i kiełkowanie nasion. Budowa ziarniaka pszenicy.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Malinowski E. Anatomia roślin. PWN. Warszawa 1987.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową morfologiczną i narysować:
1. Ziarniak pszenicy (Triticum vulgare) – prz. poprz. i podł. – rysunki schematyczno-anatomiczne. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 206-208.
2. Nasienie lnu zwyczajnego (Linum usitatissimum)- prz. podł. – rys. schematyczny - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 218.
3. Kiełkowanie epigeiczne fasoli i budowa siewki – rys. schematyczne 3 faz rozwojowych - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 203.
4. Kiełkowanie hypogeiczne grochu i budowa siewki – rys. schematyczne 3 faz rozwojowych - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 204.
LITERATURA DO ĆWICZEŃ Z BOTANIKI OGÓLNEJ
• Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
• Szweykowska A., Szweykowski J. Botanika. Tom I. PWN. Warszawa 2001.
• Młodzianowski F. Woźny A. Wykłady i Ćwiczenia z biologii komórki roślinnej. Wyd. Nauk. U.A.M. Pozn. 1990.
• Podbielkowski Z., Podbielkowska M. Przystosowania roślin do środowiska. Wyd. Szk. i Ped. W-wa 1992.
• Malinowski E. Anatomia roślin. PWN. Warszawa 1986.
BOTANIKA OGÓLNA”
dla kierunku: biologia)
wykład - 30 godz.
ćwiczenia - 60 godz.
TEMATYKA WYKŁADÓW
1.
MORFOLOGIA KORZENIA I PĘDU
Budowa morfologiczna, zróżnicowanie i modyfikacje korzeni. Systemy korzeniowe, ich morfologia i pochodzenie. Budowa morfologiczna, zróżnicowanie oraz modyfikacje pędów nadziemnych i podziemnych. Budowa i rodzaje pączków. Morfologia łodyg i liści – charakterystyka i modyfikacje.
2.
MORFOLOGIA KWIATÓW
Części składowe kwiatu i rodzaje kwiatów. Wzór kwiatowy i narys. Budowa morfologiczna, zróżnicowanie oraz klasyfikacje kwiatostanów. Rozprzestrzenianie pyłku roślinnego.
3.
MORFOLOGIA OWOCÓW
Owoce właściwe i rzekome. Budowa morfologiczna, zróżnicowanie oraz klasyfikacje owoców i owocostanów. Rozsiewanie owoców i nasion.
4.
CYTOLOGIA
Ogólne wiadomości o komórce roślinnej. Klasyfikacja składników komórki roślinnej. Cytoplazma – budowa i skład chemiczny. Mikrotubule i mikrofilamenty a ruch cytoplazmy. Błony cytoplazmatyczne – rodzaje, struktura molekularna i funkcje.
5.
CYTOLOGIA – SKŁADNIKI PLAZMATYCZNE KOMÓRKI ROŚLINNEJ
Struktura i funkcje: retikulum endoplazmatyczne, aparat Golgiego, mitochondrium, peroksysomy, glikoksysomy, lizosomy. Przepływ błon. Skład chemiczny i rola rybosomów.
6.
CYTOLOGIA – SKŁADNIKI PLAZMATYCZNE KOMÓRKI ROŚLINNEJ CD.
Plastydy – skład chemiczny i powiązanie z funkcją. Występowanie, budowa i rola form plastydów (proplastydy, etioplasty, chloroplasty, leukoplasty i chromoplasty), ontogeneza plastydów. Jądro komórkowe – składniki, funkcje i podziały jądra (mitoza, mejoza). Cykl komórkowy – interfaza, kariokineza i cytokineza.
7.
CYTOLOGIA – NIEPLAZMATYCZNE SKŁADNIKI KOMÓRKI ROŚLINNEJ
Ściana komórkowa – skład chemiczny, tworzenie i wzrost ściany, jamki i modyfikacje ściany komórkowej. Wakuola i sok komórkowy – skład chemiczny soku wakuolarnego, powstawanie i funkcje wakuoli.
8.
Histologia – tkanki twórcze
Klasyfikacja tkanek roślinnych. Tkanki twórcze (merystemy) – pochodzenie, budowa, występowanie i znaczenie. Układ twórczy.
9.
HISTOLOGIA – TKANKI STAŁE
Tkanki okrywające pierwotne i wtórne – budowa, występowanie i funkcje. Tkanki miękiszowe – budowa, rodzaje, występowanie i znaczenie. Układy tkanek: fotosyntetyzujący, spichrzowy, chłonny, przewietrzający i okrywający.
10.
HISTOLOGIA – TKANKI STAŁE C.D.
Tkanki mechaniczne: kolenchyma i sklerenchyma – budowa, występowanie i rola. Tkanki przewodzące: floem i ksylem – budowa, występowanie i rola. Wiązki przewodzące. Tkanki wydzielnicze – budowa, występowanie i rola. Układy tkanek: mechaniczny, przewodzący i wydzielniczy.
11.
BUDOWA ANATOMICZNA ŁODYGI
Teoria stelarna. Budowa anatomiczna łodyg roślin jednoliściennych – plan bodowy łodyg i przyrost na grubość. Budowa pierwotna i wtórna łodyg zielnych i zdrewniałych roślin dwuliściennych. Budowa pnia roślin okrytonasiennych
i nagonasiennych.
12.
BUDOWA ANATOMICZNA LIŚCIA
Rozwój liści. Budowa anatomiczna liści roślin jedno- i dwuliściennych. Budowa igły sosny jako przykład liścia o cechach kseromorficznych. Rodzaje liści ze względu na pochodzenie i układ tkanek. Opadanie liści.
13.
BUDOWA ANATOMICZNA KORZENIA
Strefy morfologiczne korzenia. Budowa pierwotna korzeni roślin jedno- i dwuliściennych strefie włośnikowej. Przyrost korzenia na grubość – budowa wtórna w strefie wyrośniętej. Budowa korzeni spichrzowych.
14.
ROZMNAŻANIE WEGETATYWNE
ROZMNAŻANIE GENERATYWNE ROŚLIN NAGONASIENNYCH
Klasyfikacja i charakterystyka sposobów rozmnażania roślin. Przemiana pokoleń – cykle rozwojowe roślin. Rozmnażanie roślin nagonasiennych – budowa kwiatów, zapylenie, zapłodnienie i rozwój nasienia.
15.
ROZMNAŻANIE GENERATYWNE ROŚLIN OKRYTONASIENNYCH
Budowa pylnika i mikrosporogeneza. Budowa słupka i makrosporogeneza. Zapylenie i podwójne zapłodnienie. Powstawanie nasienia – kształtowanie się zarodka i rozwój bielma. Powstawanie i budowa owocu. Stan spoczynkowy i kiełkowanie nasion.
Ć W I C Z E N I A
Ćwiczenie 1
Temat: Budowa morfologiczna, zróżnicowanie oraz modyfikacje organów wegetatywnych roślin wyższych.
Zagadnienia do opanowania:
1. Korzeń – rodzaje korzeni, systemy korzeniowe. Strefy wyróżniane w młodym korzeniu: czapeczka, pramerystem, strefa wzrostu na długość, strefa różnicowania.
2. Pęd – pączki i rozgałęzienia pędów, rodzaje pędów.
3. Łodygi zielone i zdrewniałe.
4. Liść – budowa morfologiczna, rodzaje liści, części składowe liści, ulistnienie.
5. Korzeń – modyfikacja korzeni, ekologia systemu korzeniowego.
6. Pęd - formy pędów, modyfikacje pędów.
7. Modyfikacje liści.
Źródło: W. Szafer., S. Kulczyński, B. Pawłowski. Rośliny Polskie. Tom I. Warszawa 1986. PWN.
Szweykowska A., Szweykowski J. Botanika. Tom I. Warszawa 2001. PWN
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową morfologiczną oraz narysować:
1. System korzeniowy wiązkowy rośliny jednoliściennej.
2. System korzeniowy palowy wybranej rośliny dwuliściennej.
3. Pęd rośliny dwuliściennej.
4. Różne typy liści – wg kryterium: a) kształty blaszek liści pojedynczych; b) wcięcie blaszki liściowej; c) brzegi blaszek liściowych; d) liście pojedyncze i złożone.
5. Korzeń spichrzowy marchwi (Daucus carota).
6. Bulwa korzeniowa dalii (Dahlia sp.).
7. Bulwa pędowa ziemniaka (Solanum tuberosum) – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 253.
8. Cebula jadalna (Allium cepa) – przek. poprz.
Ćwiczenie 2
Temat: Budowa morfologiczna oraz zróżnicowanie kwiatów, kwiatostanów i owoców.
Zagadnienia do opanowania:
1. Części składowe kwiatu i ich rola.
2. Rozmieszczenie zalążków w zalążni.
3. Rodzaje kwiatów.
4. Typy kwiatostanów.
5. Rodzaje owoców i nasion .
6.Rozsiewanie owoców.
Źródło: W. Szafer., S. Kulczyński, B. Pawłowski. Rośliny Polskie. Tom I. Warszawa 1986. PWN.
Szweykowska A., Szweykowski J. Botanika. Tom I. Warszawa 2001. PWN
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową morfologiczną oraz narysować:
1. Elementy budowy kwiatu rośliny okrytozalążkowej (str. 319)
2. Schemat kwiatostanu groniastego – kłos złożony pszenicy (Triticum vulgare).
3. Schemat kwiatostanu groniastego – główka koniczyny (Trifolium sp.).
4. Schemat kwiatostanu wierzchotkowego – sierpik niezapominajki (Myosotis sp.), wachlarzyk kosaćca (Iris sp.), skrętek żywokostu (Symphytum sp.) – rys. do wyboru.
5. Zapoznać się z budową morfologiczną i narysować schemat owocu szupinkowego jabłka (Malus sp.) na przekroju poprzecznym i podłużnym (str. 227).
6. Schemat pestkowca śliwy (Prunus sp.) – na przek. podł.
7. Schemat jagodokształtnego owocu ogórka (Cucumis sativa) na przekroju poprzecznym.
Ćwiczenie 3
Temat: Struktura komórki, żywe składniki komórki – protoplasty. Plastydy i substancje ergastyczne komórki roślinnej.
Zagadnienia do opanowania:
1. Budowa i zasada działania mikroskopu świetlnego.
2. Protoplast:
-cytoplazma – skład chemiczny i właściwości fizyczne,
- budowa cytoplazmy i jej właściwości chemiczne,
- ruchy własne i indukowane (dinezy) cytoplazmy.
3. Budowa, rodzaje i rola plastydów.
4 .Substancje ergastyczne: skrobia, kryształy (druzy, rafidy, piasek krystaliczny, jedynce, styloidy, formy krzyżakowe), sok wakuolarny (komórkowy), ściana komórkowa i jej modyfikacje, tłuszcze i olejki eteryczne, krystaloidy białkowe.
Źródło: Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Szweykowska A., Szweykowski J. Botanika. Tom I. PWN. Warszawa 2001.
Młodzianowski F. Woźny A. Wykłady i Ćwiczenia z biologii komórki roślinnej. Wyd. Naukowe Uniw. Im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Poznań 1990.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Komórki skórki z łuski spichrzowej cebuli (Allium cepa) – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 24-25.
2. Plazmoliza i deplazmoliza w komórce skórki z łuski spichrzowej cebuli (Allium cepa),(10% r-r NaCl). – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 25-27.
3. Chloroplasty – skrobia asymilacyjna oraz zjawisko ruchu cyrkulacyjnego cytoplazmy w komórkach liścia moczarki kanadyjskiej (Elodea canadensis) – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 15-
Ćwiczenie 4
Temat: Plastydy i substancje ergastyczne komórki roślinnej – c.d.
Zagadnienia do opanowania:
1. Struktura, rodzaje i funkcje błon komórkowych. Transport czynny przez błony.
2. Aparat Golgiego (GA), retikulum endoplazmatyczne (ER), mikotubule, mikrofilamenty, rybosomy, peryksysomy, glikosysomy, lizosomy, sferosomy.
3. Symplast i apoplast.
Źródło: Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Szweykowska A., Szweykowski J. Botanika. Tom I. PWN. Warszawa 2001.
Młodzianowski F. Woźny A. Wykłady i Ćwiczenia z biologii komórki roślinnej. Wyd. Naukowe Uniw. Im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Poznań 1990.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Lukoplasty, rafidy i antocyjany w komórkach skórki liścia trzykrotki (Tradescantia sp.) – rys.
2. Skrobia zapasowa w komórkach miękiszu spichrzowego bulwy ziemniaka (Solanum tuberosum) – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 32-34.
3. Ziarna aleuronowe i ziarna skrobi zapasowej z bielma ziarniaka pszenicy (Triticum sp.) – rys.
4. Substancje zapasowe w nasionach słonecznika (Helianthus annuus) – obserwacja.
5. Proste kryształy szczawianu wapnia w łuskach okrywowych cebuli (Allium cepa) – rys.
6. Chromoplasty i druzy w komórkach miękiszowych owocu szupinkowego róży dzikiej (Rosa canina) – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 46-47.
Ćwiczenie 5
Temat: Proces kariokinezy. Tkanki twórcze. Tkanki stałe – okrywające.
SPRAWDZIAN I (Morfologia i cytologia).
Zagadnienia do opanowania:
Jądro komórkowe:
1. Budowa i funkcja jądra komórkowego. Rodzaje chromatyny. Budowa chromosomu metafazowego.
3. Cykl życiowy komórki roślinnej.
2. Podziały jądra - kariokineza somatyczna – mitoza
- kariokineza redukcyjna – mejoza
Tkanki twórcze:
1. Budowa komórek merystematycznych.
2.Typy merystemów:
- ze względu na pochodzenie – merystemy pierwotne (pramerystemy), merystemoidy;
- merystemy wtórne,
- w zależności od położenia w organizmie roślinnym,
- merystemy wierzchołkowe (pędu, korzenia) apikalne,
- merystemy boczne (kambium, felogen),
- merystemy wstawowe (interkalarne).
Źródło: Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Młodzianowski F. Woźny A. Wykłady i Ćwiczenia z biologii komórki roślinnej. Wyd. Naukowe Uniw. Im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Poznań 1990.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Mitoza w komórkach stożka cebuli (Allium cepa) – przek. podł. – rys. schematyczny – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 63-66.
2. Stożek wzrostu korzenia cebuli (Allium cepa) – przek. podł. – rys. – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 70-72.
3. Wierzchołek wzrostu pędu bobu (Faba vulgaris) – przek. podł. – rys. – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 73-74.
Ćwiczenie 6
Temat: Tkanki stałe - okrywające.
Zagadnienia do opanowania:
1. Tkanka pierwotna zewnętrzna
- epiderma i jej wytwory (włoski, aparaty szparkowe).
- ryzoderma,
- hipoderma,
- egzoderma.
2. Tkanka pierwotna wewnętrzna – entoderma (śródskórnia)
3. Tkanka wtórna wewnętrzna - peryderma głębinowa (martwica korkowa)
Źródło: Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Aparaty szparkowe z dolnej strony liścia trzykrotki (Tradescantia sp.) – rys.
2. Epiderma i aparaty szparkowe w liściu kosaćca (Iris pseudacorus) – przek. podł. i przek. poprz. - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 86-90 – obserwacja.
3. Epiderma z włoskami rozgałęzionymi liścia dziewanny (Verbascum sp.) – rys. - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 98
4. Przetchlinka w perydermie bzu czarnego (Sambucus nigra) – przek. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 103-106.
Ćwiczenie 7
Temat: Tkanki stałe - c. d. Tkanka miękiszowa i mechaniczna
Zagadnienia do opanowania:
Tkanka miękiszowa (parenchyma)
1.Podział parenchymy:
- ze względu na funkcje – miękisz: zasadniczy, asymilacyjny, spichrzowy, wodonośny, aerenchyma
- ze względu na kształt komórki – parenchyma: palisadowa, ramienisto-palisadowa, gąbczasta, gwiaździsta
- wg kryteriów topograficznych – parenchyma: kory pierwotnej, ksylemu i floemu, rdzenia
Tkanka mechaniczna:
- kolenchyma: kątowa, lukowa, płatowa
- sklerenchyma: włókna i komórki kamienne.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Miękisz asymilacyjny liścia jabłoni (Malus sp.)- przek. poprz.- rys.
2. Miękisz powietrzny łodygi wywłócznika (Myriophyllum sp.) lub grążela żółtego (Nuphar luteum) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 83-85.
3. Kolenchyma kątowa i lukowa w łodydze ziemniaka (Solanum tuberosum) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” – str. 110.
4. Kolenchyma płatowa w łodydze bzu czarnego (Sambucus nigra) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki”. Str. 110-111.
5. Włókna sklerenchymatyczne użytkowe w łodydze lnu (Linum usitatissimum) – obserwacja – Gorczyński T. „ Ćwiczenia z botaniki”. Str. 115-118.
6. Sklereidy w owocu gruszy (Pyrus sp.) preparat gnieciony – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” – str. 120-123.
Ćwiczenie 8
Temat: Tkanki stałe – c.d. Tkanka przewodząca.
Zagadnienia do opanowania:
1. Funkcje systemu przewodzącego.
2. Rozmieszczenie tkanek przewodzących.
3. Części składowe wiązki przewodzących:
- floem (łyko): komórki sitowe, rurki sitowe, komórki przyrurkowe, parenchyma łykowa, włókna łykowe
- ksylem (drewno): tracheidy (cewki), tracheje (człony naczyń), parenchyma drewna, włókna libriformu (włókna drzewne).
4. Typy wiązek przewodzących:
- w zależności od zdolności rozrastania się: wiązki otwarte, wiązki zamknięte,
- wg wzajemnego ułożenia drewna i łyka: wiązki proste, wiązki złożone, wiązki zredukowane,
- wg wzajemnego układu elementów przewodzących: kolateralne, bikolateralne, centryczne (hadrocentryczne i leptocentryczne), radialne.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Różne typy naczyń i rurki sitowe w łodydze dyni (Cucurbita pepo)- prz. podł. rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 128-133.
2. Wiązka przewodząca kolateralna zamknięta w łodydze kukurydzy (Zea mays) – przek. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 113-135.
3. Wiązka kolateralna w łodydze kokornaku (Aristolochia sp.) – przek. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 136 – 137.
4. Wiązka przewodząca bikolateralna w łodydze dyni (Cucurbita pepo) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 138-139.
5. Wiązka przewodząca zredukowana u roślin wodnych na przykładzie grążela żółtego (Nuphar luteum) – prz. poprz. – obserwacja.
Ćwiczenie 9
Temat: Pierwotna i wtórna budowa anatomiczna korzeni. SPRAWDZIAN II (Tkanki).
Zagadnienia do opanowania:
1. Budowa anatomiczna stożka wzrostu korzenia. Teoria histegenów.
2. Budowa pierwotna korzenia – ryzoderma, kora pierwotna, endoderma (endoderma pierwotna, wtórna, trzeciorzędowa), perycykl, wiązki przewodzące.
3. Budowa wtórna korzenia - przyrost w walcu osiowym, zmiany w korze pierwotnej.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną oraz narysować lub zaobserwować:
1. Budowa pierwotna korzenia bobu (Faba vulgaris) – przek. poprz. – rys. schematyczno – anatomiczny. E. Malinowski „Anatomia roślin” str. 284.
2. Zapoznać się z budową pierwotną korzenia kosaćca (Iris pseudacorus) w strefie chłonnej - przek. poprz. – rys. schematyczno – anatomiczny. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 169.
3. Zaobserwować i narysować schemat budowy anatomicznej korzenia spichrzowego marchwi (Daucus carota). – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 176-177.
4. Budowa wtórna korzenia spichrzowego buraka ćwikłowego (Beta sp.) – prz. poprz. – rys. schematyczny. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 177.
Ćwiczenie 10
Temat: Pierwotna budowa anatomiczna pędu.
Zagadnienia do opanowania:
1. Anatomia łodygi pierwotnej.
2. Pochodzenie i różnicowanie się tkanek pierwotnych w łodydze.
3. Ułożenie tkanek w łodydze w budowie pierwotnej.
4. Pierwotny przyrost łodygi na grubość.
5. Strefa przejściowa pomiędzy łodygą a korzeniem.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną i narysować lub zaobserwować:
1. Łodyga dyni (Cucurbita pepo) – przek. poprz. - rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 128-129.
2. Łodyga jasnoty białej (Lamium album) przek. poprz. - obserwacja.
3. Łodyga kukurydzy (Zea mays) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 142-143.
4. Kłącze konwalii majowej (Convallaria majalis) – przek. poprz. – obserwacja. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 139-140.
5. Budowa pierwotna łodygi kokornaku zwyczajnego (Aristolochia sp.) – przek. poprz. – rys. schematyczno-anatomiczny. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 137.
Ćwiczenie 11
Temat: Wtórna budowa anatomiczna pędu roślin okrytozalążkowych.
Zagadnienia do opanowania:
1. Wtórny przyrost na grubości roślin dwuliściennych:
- główne typy przyrostu na grubości w zależności od sposobu powstawania walca kambialnego – typ: Tilia, Aristolochia, Helianthus.
- wtórny ksylem i floem.
- zmiany dylatacyjne w korze pierwotnej spowodowane wtórnym przyrostem na grubość.
2. Wtórny przyrost na grubość roślin jednoliściennych.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową i narysować lub zaobserwować.
1. Wczesna budowa wtórna słonecznika (Helianthus sp.) – przek. poprz. – rys. schematyczny.
2. Budowa wtórna łodygi kokornaku zwyczajnego (Aristolochia sp.) – prz. poprz.- rys. schematyczny. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 154-156.
3. Budowa wtórna gałązki lipy (Tilia sp.) – przek. poprz. – rys. schematyczny – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 163-164.
4. Budowa łyka wtórnego lipy – przek. poprz. rys. anatomiczny - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 166-167.
Ćwiczenie 12
Temat: Wtórna budowa anatomiczna pędu roślin nagozalążkowych.
Zagadnienia do opanowania:
1. Budowa drewna wtórnego roślin nagozalążkowych.
2. Budowa łyka wtórnego roślin nagozalążkowych.
3. Wtórne promienie rdzeniowe.
4. Przewody żywiczne w budowie wtórnej pędu.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną i narysować lub zaobserwować:
1. Budowa wtórna pędu sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) – przek. poprz. rys. schematyczno - anatomiczny. J. Jasnowska; M. Jasnowski; S. Friedrich; J. Radomski; W. Kowalski „Botanika”str.158-159.
2. Budowa drewna wczesnego i późnego sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) – rys. anatomiczny - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 160.
3. Przekrój podłużny promieniowy drewna wtórnego sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) – rys. schematyczno-anatomiczny - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 161-162.
4. Przekrój podłużny styczny drewna wtórnego sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) – obserwacja.
Ćwiczenie 13
Temat: Budowa anatomiczna liścia.
Zagadnienia do opanowania:
1. Pochodzenie liścia. Budowa anatomiczna blaszki liściowej:
a) epiderma – typ budowy aparatów szparkowych w zależności od kształtu komórek szparkowych, mechanizm działania aparatów szparkowych, komórki zawiasowe u traw,
b) parenchyma liścia – mezofil, chlorenchyma, c) wiązki przewodzące, d) tkanki wzmacniające.
3.Typy liści z anatomicznego punktu widzenia: licie unifacjalne i bifacjalne.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Braune W., Leman A., Taubert H. Praktikum z anatomii roślin. PWN. Warszawa 1995.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową anatomiczną i narysować lub zaobserwować:
1. Unerwienie liścia – rys (dichotomiczne, równoległe, siateczkowe) – rys. schematyczny.
2. Liść kosaćca (Iris pseudacorus) – prz. poprz. – rys. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 188.
3. Liść jabłoni (Malus sp.) – przek. poprz. przez nerw główny – rys. anatomiczny Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 318.
4. Budowa anatomiczna liścia roślin nagozalążkowych na przykładzie liścia sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) – prz. poprz. – rys. anatomiczny Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 182-183.
Ćwiczenie 14
Temat: Budowa kwiatu. SPRAWDZIAN III (Organografia i rozmnażanie roślin).
Zagadnienia do opanowania:
1. Budowa kwiatu nagozalążkowych na przykładzie sosny.
2. Budowa kwiatu okrytozalążkowych – okwiat (pojedynczy, zróżnicowany), pręcikowe, słupkowe.
3. Rodzaje zalążków zależności od ich kształtu: orto-, ana- kampylo- hemi- i anfitropowe
4. Makrosporogeneza i rozwój żeńskiego gametofitu u roślin nagozalążkowych i okrytozalążkowych.
5. Mikrosporogeneza i rozwój męskiego gametofitu u roślin nagozalążkowych i okrytozalążkowych.
6. Apomiksja: - partenogeneza i apogamia.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Malinowski E. Anatomia roślin. PWN. Warszawa 1987.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową morfologiczną i narysować:
1. Pylnik sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris)- przek. podł. – rys. schematyczny Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 306- 309.
2. Zalążek sosny zwyczajnej Pinus sylvestris)- rys. schematyczny Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 197-198.
3. Zalążnia tulipana (Tulipa sp.) – przek. poprz. – rys. schematczny Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 196.
4. Wewnętrzna budowa pylnika lilii (Lilium sp.) – przek. poprz. rys. anatomiczny – Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 191- 192.
Ćwiczenie 15
Temat: Anatomia nasion.
Zagadnienia do opanowania:
1. Rozwój zarodka i bielma. Łupina nasienna.
2. Tkanki spichrzowe nasienia. Nasiona bezbielmowe, bielmowe i obielmowe.
4. Stan spoczynku i kiełkowanie nasion. Budowa ziarniaka pszenicy.
Źródło: Heynowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
Malinowski E. Anatomia roślin. PWN. Warszawa 1987.
Zadania do wykonania:
Zapoznać się z budową morfologiczną i narysować:
1. Ziarniak pszenicy (Triticum vulgare) – prz. poprz. i podł. – rysunki schematyczno-anatomiczne. Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 206-208.
2. Nasienie lnu zwyczajnego (Linum usitatissimum)- prz. podł. – rys. schematyczny - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 218.
3. Kiełkowanie epigeiczne fasoli i budowa siewki – rys. schematyczne 3 faz rozwojowych - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 203.
4. Kiełkowanie hypogeiczne grochu i budowa siewki – rys. schematyczne 3 faz rozwojowych - Gorczyński T. „Ćwiczenia z botaniki” str. 204.
LITERATURA DO ĆWICZEŃ Z BOTANIKI OGÓLNEJ
• Hejnowicz Z. Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. PWN. Warszawa 2002.
• Szweykowska A., Szweykowski J. Botanika. Tom I. PWN. Warszawa 2001.
• Młodzianowski F. Woźny A. Wykłady i Ćwiczenia z biologii komórki roślinnej. Wyd. Nauk. U.A.M. Pozn. 1990.
• Podbielkowski Z., Podbielkowska M. Przystosowania roślin do środowiska. Wyd. Szk. i Ped. W-wa 1992.
• Malinowski E. Anatomia roślin. PWN. Warszawa 1986.